ج ) آزادى از اسارت نفس شرط سوم در شناخت لطافت صنع الهى رهايى از زنجير هواهاى نفسانى است زيرا در ظلمت شهوات ، قلب از نور فرقان محروم است ، تا اين مانع را از خود دور نكند بر جانش نور معرفت تابان نشود . موانع تا نگردانى ز خود دور * درون خانهء دل نايدت نور « 1 » ترا تا آينه زنگار باشد * حجاب ديدهء دلدار باشد « 2 » شرط تفكر در اعمال و احوال و انما يوقف بالفكرة على مراتب الاعمال و الاحوال بثلاثة اشياء : شرط تفكر در اعمال و احوال به سه چيز است : باستصحاب العلم و ابهام المرسومات و معرفة مواقع العبر . الف ) همراه كردن عمل با علم عمل و رفتار آدمى ترجمان علم و آگاهى اوست و همچنين هيچ عملى بدون علم قابل شناختن نيست . فلذا عبد سالك بايد شناخت معانى اعمال را با علم همراه كند . ب ) محو مرسومات از احوال مرسومات همان كثرت احوال است كه سالك بايد با انوار وحدانيت ، كثرات را محو كند در غير اين صورت به معانى احوال راه پيدا نخواهد كرد . ج ) شناخت لحظه‌هاى واردات غيبى يعنى سالك بايد مواقع ورود معانى را از غيب به قلب بازشناسد و با بهره‌گيرى از آن معانى ، از احكام علوم ظاهرى به احكام باطنى منتقل شود و از آنجا به بحر معانى و اصل شود ، به طورىكه با ورود در بحر معانى هيچ فعلى را از خود نداند و راز آياتى چون : وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى . « 3 » و چون تو تير افكندى نه تو بلكه خدا تير افكند . يا :

--> ( 1 ) . گلشن راز ، شيخ محمود شبسترى . ( 2 ) . از نگارنده . ( 3 ) . انفال / 17 .